De EU-leiders lijken het weer niet eens te kunnen worden over de manier waarop de schulden- en bankencrisis tot stilstand moet worden gebracht. Na twee en een half jaar getalm, gebluf en vooral halve maatregelen staan we voor een ‘existen- tieel’ moment, zoals Joschka Fischer het omschrijft. Het is alles of niets - een volwaardige economische en fiscale unie ziet het daglicht, of het einde van de Europese Unie zoals wij ze kennen is nabij.

Voor federalisten was het al lang duidelijk dat Europa’s monetaire unie niet kon overleven zonder een evenwaardige economische en politieke pijler. Het Verdrag van Maastricht voorzag in beide, maar de lidstaten weigerden uiteindelijk een economisch en fiscaal beleid uit te stippelen dat de gemeenschappelijke munt zou ondersteunen. In de beginjaren werd de euro nog geholpen door een gunstig economisch klimaat. Maar sinds de financiële crisis blijkt de architectuur van de euro- zone absoluut niet stevig genoeg.

Het eerste waar we nu nood aan hebben is een bankenunie. Die wordt momenteel intens besproken en uitgewerkt met het oog op de top van 28 juni. Zij moet één gecentraliseerd gezag in de steigers plaatsen verantwoordelijk voor het toezicht op de financiële instellingen, één mechanisme ook voor liquidatie en herkapitalisatie van probleembanken en één depositogarantieregeling. Al in 2008 pleitte het Europees Parlement voor een Europese toezichthouder. Dat idee botste toen echter op verzet van de meeste lidstaten, die een verlies van soevereiniteit vreesden.

Het pakket zal verder moeten bestaan uit extra kapitaal voor de Europese Investeringsbank (EIB) met het oog op het stimuleren van particuliere investeringen. En eindelijk moet ook overeenstemming worden bereikt over het inzetten van Europese projectobligaties om grootschalige investeringen in infrastructuur en onderzoek te financieren. Ten slotte moet het potentieel van de interne markt volledig worden benut, onder meer door het Single European Patent in te voeren, de digitale economie te stimuleren en een betere handhaving van de wetgeving voor de interne markt af te dwingen.

Verloren decennium
Let wel, dit is geen menu waaruit de lidstaten op dieet enkele maatregelen kunnen kiezen. Alle maken ze onlosmakelijk deel uit van het globale antwoord dat moet worden verstrekt op het gebrek aan vertrouwen waarmee de eurozone wordt geconfronteerd. Zonder een holistische benadering stevenen we af op een verloren decennium, een decennium zonder groei en met dalende werkgelegenheid.

De ideologische strijd tussen een pleidooi voor meer uitgaven of een aanpak door middel van meer besparingen, is misplaatst. Die strijd is even oud als de studie van de macro-economie zelf. Geen van beide zal apart het gewenste resultaat opleveren. Meer bezuinigen zal de EU in een langdurige recessie storten. Meer uitgaven zal de staatsschuld verder doen toenemen tot een onhoudbaar niveau.

We hebben een combinatie van beide benaderingen nodig. De lidstaten hebben geen andere keuze dan door te gaan met het indijken van hun jaarlijkse tekorten. Anders zullen de toekomstige generaties de rekening betalen. Maar tegelijkertijd zijn er nieuwe investeringen nodig, om groei te bewerkstelligen. En moeten bedrijven ertoe aangezet worden om uit te breiden en aan te werven.

Net daar moet de Europese Unie nu haar meerwaarde bewijzen: gezamenlijke investeringen, gedeeld onderzoek, gemeenschappelijke openmarkttoegang. Zoals we weten, mag de EU-begroting geen tekort vertonen. Zij profiteert van het voordeel van de meest gunstige kredietrating bij internationale geldschieters, zoals dat ook het geval is voor andere Europese instanties zoals de EIB. Die troef moet worden gebruikt om de nieuwe groei-initiatieven te financieren. De nationale schatkisten zijn immers leeg.

Schulddelgingsfonds
Om dezelfde redenen moet dringend werk gemaakt worden van het bundelen van de staatsschulden in de eurozone. Dat zal voor iedereen leiden tot een lagere rente dankzij de enorme liquiditeit die zal worden gecreëerd. Het is in elk geval in ieders belang dat de intrestbetalingen dalen op de schulden van elk van de eurolanden. Dat is zeker zo voor Duitsland, dat anders blijvend geconfronteerd wort met dwingende, lastige vragen van noodlijdende eurolanden om financieel bij te springen. Het is beter door euro-obligaties of door een gemeenschappelijk schulddelgingsfonds de obligatiehouders minder intrest te betalen, dan nogmaals de Duitse belastingbetaler te laten opdraaien, zoals nu.

Duitsland heeft veel te verliezen bij een instorting van de euro. Vooralsnog verwerpt het elk voorstel dat moet leiden tot het invoeren van euro-obligaties, met het argument dat er eerst een volwaardige economische en begrotingsunie moet komen. Dat argument snijdt hout, maar waar wachten we in hemelsnaam op om zo’n unie daadwerkelijk in de steigers te zetten? Uitstel tot een volgende ronde van verdragswijzigingen kunnen we ons niet veroorloven. Dat is zoals staren naar een huis dat in brand staat in afwachting dat de reglementaire goedkeuring van het nieuwe type brandslangen er komt.

We hebben gewoon geen tijd om nog te talmen. Zorgen over institutionele vraagstukken zijn voor later. Onze kleinkinderen zullen het ons nooit vergeven als we het Europese project laten instorten, omdat ons de moed ontbrak op het juiste moment de beslissende stappen te doen.

De Tijd, 19 juni 2012

Guy Verhofstadt is fractieleider in het Europees Parlement