Enkele dagen na de top in Kopenhagen is het tijd om enkele conclusies te trekken. Wat is er nu eigenlijk gebeurd op die top en vooral, wat is er fout gelopen? Sommige landen klagen over de organisatie. Volgens andere hebben enkele ontwikkelingslanden bewust de onderhandelingen een tijd willen blokkeren om de rijke landen een lesje te leren. Vooral de interventies van de leiders Chavez van Venezuela, Morales van Bolivië en Ahmadinejad van Iran tegen het kapitalisme zouden de sfeer behoorlijk verpest hebben.

Veel belangrijker evenwel is de vraag of we wereldwijd wel nog tot grote akkoorden kunnen komen. Als het al niet lukt over het klimaatvraagstuk - waarover algemene consensus bestaat dat als er niets gebeurt dit voor een groot deel van de mensheid een ramp zal zijn - waarover dan nog wel? In elk geval is duidelijk dat er dringend nood is aan een versterking van de beslissingsstructuur van de Verenigde Naties. Als we tenminste ooit nog tot akkoorden op mondiaal vlak willen komen. Deze vaststelling is niet nieuw. De vraag is hoeveel mislukkingen we nodig hebben alvorens daar effectief werk van zal worden gemaakt.

Wel nieuw en zelfs verrassend is de manier waarop het enige akkoord in Kopenhagen tot stand is gekomen. Aan de onderhandelingstafel zat een kransje van de belangrijkste leiders samen: Obama voor de VS, Wen Jiabao voor China, Sing voor India, Lula voor Brazilië en Zuma voor Zuid-Afrika. De samenstelling van het gezelschap is veelbetekenend. Het is een bewijs dat de unipolaire wereld nu al vervangen is door een multipolaire. Het is ook een bewijs dat de zogenaamde opkomende economische reuzen niet alleen economisch van tel zijn, maar dat ze die macht ook politiek aanwenden. Het is de start van wat ik onlangs 'a new age of empires' noemde.

Schokkend
Zij die dachten dat de nieuwe wereldorde nog wel een tijd op zich zou laten wachten, zijn eraan voor de moeite. Meer nog, het is tijd dat ze zich schrap zetten. De 'new empires' zullen immers hun economische macht niet alleen politiek, maar binnenkort ook militair omzetten. Zij zullen afspreken wie waar tussenbeide komt in conflicten en welk akkoord kan worden afgesloten. Het zou ons bovendien niet verbazen mocht voorafgaand aan een dergelijk overleg een vooroverleg plaatsvinden van de G2: de Verenigde Staten en China. Zij zullen beslissen wie mee aan tafel mag zitten en wie niet.

Daarmee komen we tot de wellicht schokkendste conclusie van Kopenhagen: aan de tafel der groten werd Europa niet uitgenodigd. Niet één Europees land, niet Frankrijk, niet Duitsland en niet het Verenigd Koninkrijk. Evenmin de Unie als geheel. Wie tot voor kort voor dit scenario durfde te waarschuwen, werd afgedaan als een naïeve pessimist. Vandaag is het al een realiteit: Europa hoort niet (meer) bij de supermachten. In Kopenhagen werden we niet alleen niet betrokken bij het uiteindelijke akkoord, zelfs bij het verwerpen ervan werden we niet gehoord. Het is hard om zo wakker te moeten worden.

De vraag is of we ons daarbij neerleggen, vaststellend dat onze tijd voorbij is. Dat is misschien een realistische optie, maar ook een gevaarlijke. Het zou immers betekenen dat we toelaten dat deze landen voortaan zonder ons over ons beslissen. Dat Europese argumenten voor een wereld van democratie en respect voor mensenrechten niet meer gehoord zullen worden. Dat Europa meer en meer het Zwitserland van de wereld dreigt te worden.

Zover hoeft het voorlopig echter niet te komen. Voor Europa is Kopenhagen vooral een ernstig knipperlicht. Het zet ons met beide voeten op de grond en maakt ons op harde wijze enkele illusies armer. Zoals dat Europese landen zonder de Europese Unie hoegenaamd geen plaats meer zullen krijgen aan de belangrijkste onderhandelingstafels. Europa zal ook economisch en politiek wegzinken in de wereldorde als we niet dringend meer en beter samenwerken. Het pas in werking getreden verdrag van Lissabon geeft ons daartoe de middelen. Daarom moet zo snel mogelijk een sterke Europese diplomatie op poten worden gezet. Dat is onze hefboom om gehoord te worden. Daarnaast moet er dringend werk worden gemaakt van een Europese economische strategie.